استادی دانشگاه؛ شغلی مشترک برای همه رشته های تحصیلات تکمیلی

روزگاری که داشتن یک مدرک ارشد برای شغل هیئت علمی کافی بود

زمانی نه چندان دور، داشتن مدرک کارشناسی ارشد معادل با استخدام و تدریس توی دانشگاه بود. اصلاً اگه کسی بالاتر از لیسانس می خوند به احتمال زیاد هدفش این بود که توی دانشگاه تدریس کنه. متقاضی کم بود و تقاضا زیاد و نتیجه هم روشن بود؛ جذب بدون قید و شرط و بی دردسر.

و اما سال ها بعد ....

سالها بعد اما دانشگاهها با رفع نیازهای اولیه خودشون برای داوطلبان شرط و شروط گذاشتند و پایه های گزینش و ارزیابی شکل گرفت تا اونجا که امروز دیگه هیئت علمی شدن (یا به قول مردم استاد دانشگاه شدن) تبدیل به یک مهارت شده و داشتن مدرک کافی نیست بلکه دانستن نکات و داشتن مهارتهای دیگه ای هم ضروریه.

شغلی جذاب و ایده آل اما ناشناخته

در ابتدا بیایید با هم بعضی امتیازها و جذابیت های این شغل رو مرور کنیم. شاید تعدادی از این موارد برای شما هم تازگی داشته باشه و از اونا بی خبر باشید.

• جایگاه اجتماعی خیلی خوب: نگاه خوبی به این شغل توی اجتماع هست و شأن و احترام بالایی داره.

• فضای شغلی ایده آل: توی این شغل قرار نیست با همه جور آدمی سرو کله بزنی و همه جور توقع و فرمایشی رو تحمل کنی. مخاطبت از فهمیده ترین اقشار جامعه است. تو استادشونی و نگاهشون به تو با تکریم و احترام همراهه.

• تربیت انسانهای مفید و موثر برای جامعه: حس خیلی خوبیه وقتی که دانشجوی شما آینده کشور را در سمتها و جایگاههای مختلف دولتی و خصوصی در دست بگیره.

• درآمد و مزایای حقوقی بسیاربالا: جزو سه رتبه اول درآمد و مزایا توی کشوره.

• تضمین درآمد در عین آرامش: مشکل حقوق دولتی کم بودن اونه و مزیتش ثابت و قطعی بودنشه که باعث میشه بتونی همه ماهه روش حساب کنی. قدیمیا از اون به "آب باریکه" تعبیر می کردن که اگه چه کمه ولی همیشه هست. حالا فکر کن این تضمین در کنار میزان حقوق بالا چه امتیاز بزرگی میشه! یه همچین درآمد بالایی شاید در بخش خصوصی هم پیدا بشه (که میشه) اما اصلاً این آرامش و تضمین و ثبات ماهانه رو نداره. در واقع ضمانت حقوق دولتی در کنار سطح پرداخت بخش خصوصی با هم وجود داره.

• دانش محور بودن: ابزارکار تو علم و دانشه که خیلی در دسترسه و وابسته به عواملی مثل قیمت ارز و گرونی مواد اولیه و نظر رییس و مافوق و... نیست.

• مسیر استخدام روشن و تا حد زیادی تضمین شده: توی خیلی از مشاغل، معیارها و مراحل استخدام روشن نیست و ممکنه علیرغم داشتن سواد و مهارت لازم به راحتی قربانی پارتی بازی بشی و استخدام نشی. وضعیتی که امروز توی جامعه هست و گاهی می بینیم و می شنویم. توی این شغل نمی گیم این مشکل نیست اما به دلیل متمرکز بودن استخدام، روشن بودن مراحل، حساسیت موجود روی این شغل از نظر دستگاههای نظارتی (که بخشی از اون به آگاهی داوطلبان نسبت به حقوقشون برمی گرده) و سطح فرهنگ و دانش داوران (که قشر هیئت علمی اند)، خیلی خیلی کمتره.

• امکان بورس: شما چند شغل رو می شناسید که بورس داشته باشه و بدرد بخور هم باشه؟ شاید تعداد این مشاغل به عدد انگشتهای یه دست هم نرسه. اما در این شغل برای خیلی از رشته ها امکان بورسیه شدن وجود داره و این تعداد اونقدر هست که یک فراخوان مجزا در اردیبهشت ماه هر سال براش میذارند.

• ارتباط مستقیم شغل با رشته تحصیلی : وقتی بدونی حدود 82 درصد فارغ التحصیلای دانشگاه توی مشاغل غیر مرتبط با تحصیلاتشون کار می کنند و با تخصصشون خداحافظی کردند اونوقته که ارزش این جمله معلوم میشه.

• مسیر ارتقای شغلی روشن و قابل دسترسی: بعد از استخدام، خیالت بابت ترقی و پیشرفت راحته. یکی از بهترین مسیرهای ارتقاء شغلی که مرحله به مرحله از مربی تا استاد توی 4 مرحله می تونی ارتقاء پیدا کنی.

• امکان فعالیت همزمان در مشاغل مرتبط دیگه: وقتهای آزادت رو می تونی به مشاغل مهمی مثل وکالت، تأسیس و مدیریت مراکز آموزشی و خدماتی، دانشگاه، آزمایشگاه، موسسه حقوقی و...اختصاص بدی و ضمناً ساعات موظف شغلیت به تدریج کمتر و وقتهای آزادت بیشتر میشه.

• معافیت از بعضی محدودیتهای قانونی : مثل دو شغله بودن، امکان انتقال فرزند به شهر و دانشگاه دلخواه و ...

من به این شغل علاقه مندم اما هیچ اطلاعی از مراحل به دست آوردنش ندارم

این جمله ایه که خیلی از دوستان و مخاطبان به عنوان اولین موضوع مطرح می کنن. در اینجا سعی می کنیم در حد امکان و فضای موجود، اطلاعات کلی رو در اختیارتون بذاریم.

• زمان ثبت نام

استخدام به صورت متمرکز و توسط وزارت علوم و وزارت بهداشت انجام می شه. شما دو بار در سال(معمولاً شهریور و بهمن) فرصت دارید تا توی فراخوان یکی از این دو تا وزارت (بسته به نوع رشته تون) ثبت نام کنید و شانس خودتون رو امتحان کنید.(البته ثبت نام دانشگاه آزاد هم هست که روال کلی اون مثل این دوتا وزارته ولی فراخوانش زمان ثابت و مشخصی نداره). این البته برای فارغ التحصیل هاست. برای دانشجوها فراخوان بورس داده میشه که زمانش حدود اردیبهشت ماهه و یکبار هم در سال بیشتر نیست.

• مراحل ثبت نام

بعد از ثبت نام، وزارت مربوطه اسامی افراد واجد شرایط رو به دانشگاهها اعلام می کنه. دانشگاهها بعد از یک کنترل اولیه روی پرونده ها، از واجدین شرایط دعوت می کنند تا توی جلسه کمیته علمی و عمومی یا هر دوتاش شرکت کنند و در مقابل سوالات داورها پاسخگو باشند. توی هر کدوم از این جلسه ها با معیارهای مشخصی که از قبل معلومه و توی راهنمای شغلی ما هم ارایه شده ( برای هر داوطلب 17 معیار علمی و 17 معیار عمومی) شما رو ارزیابی می کنند.

دقت کنید که در هر فراخوان، 4 نوع دانشگاه شامل دولتی، غیر انتفاعی، وابسته به دستگاههای اجرایی و پیام نور نیازهاشون رو اعلام می کنند. این نیازها خیلی متنوعه و کارشناسی ارشد و طرح سربازی رو هم در بر می گیره. بنابراین توی یه همچین اعلام نیاز گسترده ای بسته به دانشگاه و شهر و رشته همه جور اتفاقی ممکنه بیفته.

مثلاً امکان داره که فضای رقابتی به فضای امتحان( برای احراز حداقل شرایط لازم برای یک داوطلب) تبدیل بشه. یا حتی باکسهایی (ظرفیتهایی) به علت فقدان متقاضی واجد شرایط ، پر نشده و عیناً به فراخوان بعد منتقل شده. بنابراین حتی فوق لیسانس ها هم (به ویژه برای تدریس در دانشگاههای غیر انتفاعی) شانس خودشون رو دارند.

نکته مهم اینه که باید امیدوار باشید و حداقل یکبار هم که شده با دقت و حوصله، امکان قبولی خودتون رو بررسی کنید. راحت ترین راهش هم بررسی وضعیت رشته و مقطع تحصیلی تون توی جدول نیازهای دانشگاهها در چند دوره اخیره که ما توی یه فایل اکسل (با قابلیت جستجو) توی همون راهنمای شغلی براتون آماده کردیم.

پس از این مراحل، اگه نتیجه مثبت بود شما استخدام می شید. دانشگاه پرونده شما رو برای تأیید نهایی به وزارت مربوطه برمی گردونه و اونا حکم رو ابلاغ می کنن. بعدش هم شما رسماً دعوت به کار میشید و به جمع هیئت علمی ها (یا همون اساتید دانشگاه) می پیوندید.

اگر واقعاً جدی هستید و می خواهید استاد دانشگاه بشید...

مطالبی که گفتیم شمای کلی و گذرا از نحوه ورود به این شغل بود که تصور می کنیم تا این حدش برای همه دوستان مفیده. طبیعتاً اونایی که واقعاً روی این شغل حساب باز کردند و برای به دست آوردنش جدیت دارند باید به اطلاعات و جزئیات کاربردی بیشتری مجهز باشند که بتونه توی رقابت کمکشون کنه.


در پایان امیدواریم روزی شما هم به جمع اعضای هیئت علمی دانشگاهها بپیوندید و باعث افتخار خانواده و دوستاتون بشید.